www.avdet.org

Yigirmi yıl evelsi 15 iyun künü “Avdet” gazetasınıñ birinci sanı çıqtı. Qırımtatar halqınıñ Vatanğa qaytqan, yerleşken, sovet vaqıtınıñ bürokratik sistemasınıñ ortağa çıqarğan qıyınlıqlarğa rastkelgen yılları bu müim bir vaqia edi. Özümizniñ matbuat qurumı kerek edi, anda insanlarnı yerleşüv, aqlar, qanunlar boyunca peyda olğan sualler aqqında haberdar etmek mümkün edi. Em de er kün Qırımda ve sıñırlarından tış halqqa bildirilmesi kerek olğan vaqialar olıp keçe edi.
Tamam o vaqıt 1990 senesi OKND yolbaşçılığı birinci milliy bağımsız gazeta çıqarmaq qararına kele. Gazeta adını belli uquqqoruyıcısı şimdi Qırımtatar Milliy Meclisniñ reisi M.Cemilev tevsiye etti – “Avdet”.
Birinci insanlardan müellifler kollektivi
“Avdet”niñ birinci hadimleri sırasında belli qırımtatar jurnalistleri Rustem Celilov ve Gülnara Kurtaliyeva ediler, ve entuziazm ile yazmağa başlağan aveskârlar. Metinlerni eki eski bilgisayarda Z.Kerimova ve M.Umerova yaza ediler, soñra İ.Umerov metinlerni ve serlevalarnı temiz kâğıt yaprağına yapıştıra edi. Resimlerni istidatlı Bahçisaray ressamı Enver Karsliyev yapa edi. Gazetanıñ birinci sanları elnen yapıla ediler. Biraz soñra, birinci kollektivge Eldar Seytablayev qoşuldı. Şaire, jurtalist Lilâ Bucurova birinci san azırlanğanda işke qoşuldı. O, bir qaç ay keçken soñ “Avdet” gazetasınıñ baş muarriri ola. 
Neşir eticiler
Gazetanıñ birinci muarririyeti Bahçisaraynıñ eski şeerinde Server Kerimovnıñ evinde yerleşe edi, soñra muarririyet İlmi Umerovnıñ evine köçti. “Avdet”niñ birinci sanları Riga şeerinde basıla ediler. Anda olarnı kuryer A.Suleymanov alıp kete edi. Gazeta ayda eki kere çıqa edi. Soñra “Avdet”niñ muarririyeti Aqmescitke köçti. 2005 senesinden gazetanıñ baş muarriri – etrafında yaş istidatlı jurnalistler kollektivini toplağan Şevket Kaybullayev.

Baş muarrir Şevket Kaybulla

“Avdet” gazetası milliy ğaye – devletçilik qurulmasınıñ ömürge keçirilüviniñ mehanizmlerinden biridir.

 Gülnara Abdullayeva

“Avdet” menim içün tek 2004 senesi çalışmağa başlağan birinci gazetam degil. İlk evelâ, bu – tecribem ve jurnalistika saasında birinci adımlarım. Birinci ocalarım Gülnara Kurtaliyeva, Elmaz Sedvaapova ve Usniye Raupova oldılar. Ve bugün men endi “Avdet”siz öz ayatımı tasavvur etip olmayım, bu yerde eñ birinci yer birdemlikke, añlaşuvğa ve qol tutuvğa berile (kollektiv aqqında aytam). Er birimiz bir qaviy zıncırnıñ alqaları olamız. Menim alqam – tarih saasıdır.
Öyle oldı ki, gazetada çalışqan üç yılım devamında “Avdet” deñişe ve öse edi, er afta çıqa başladı, saifeelr qoşuldı. Bir vaqıtları ise tamam “Avdet” çoqusı vatandaşlarımıznı tarihiy vatanlarına qaytmağa celp etti, qırımtatarlarnı Qırımnen bağlağan yıpı oldı. Bugün 20 yaşındamız, gazeta içün bu bayağı yaş, ve men ister edim ki, milliy gazetamız güllesin ve er bir qırımtatar evine aqiqatnı yetkizdirmege devam etsin.
 

AY-melevŞE
Bu sene menim de küçük yıl dönümim oldı. “Avdet”te endi beş yıl çalışam. Bu yer pek raat, ailede olğanı kibi. Avdet – endi ailem, bu yerde dostlarım, olacaq aqayımnen bu yerde tanış oldım. Meraqlı insanlardan intervyu almağa begenem, olarnıñ ayat tarzlarını ve ayrı areketlerni farqlı mevzular baqışından ögrenmege sevem. Kâğıtta fikir yürsetmege begenem. SİZ içün.


  Temur Kurşutov
“Avdet” gazetasınıñ çıqarılıp başlağanından endi 20 yıl keçti. O vaqıt, Qırımğa qayta yatqan qırımtatarlar içün gazeta yekâne malümat menbası edi, onıñ saifelerinde müim ve aktual mevzularda farqlı maqaleler basıla ediler. O yıllerı “Avdet” ögünde belli vazifeler qoyula edi, onı muvafaqiyet ile becere edi. O vaqıt esas maqsadlardan biri halqımıznıñ Qırımğa qaytuvı ve yerleşüvi edi.
Bugün, maña köre, “Avdet” ögünde biraz başqa vazifeler qoyula. Olardan esası – ana tiliniñ tiklenilmesidir, yazıq ki, bugün Qırımda çalışqan milliy mektepler qoyulğan vazifelerni becerip olamaylar, çünki ana tilinde tasil esnasına balalarnıñ küçük qısmı celp etilgendir. Başqa mesele – qırımtatar tilinde kitap, derslik ve oqutuv edebiyatnıñ yetişmemezligidir. Bu meseleni yerinden kötermek içün em qırımtatar tilinde oqutqan mekteplerniñ sayısını, em edebiyat basılmasını arttırmaq kerek. Meselâ, sürgünlikten evel Qırımda 300’den ziyade milliy mektep bar edi, yılda onlarnen, yüzlernen olmasa, 5-20 biñ tirajnen kitap ve derslikler çıqarıla edi.
Bu meseleler çezilüvinde “Avdet” nasıl yardım ete bile, gazeta ne mektep aça bile, ne kitap çıqara bile, ne başqa tasil leyhalarğa para ayırıp ola. Episi öyle, amma “Avdet” bu meseleler aqqında aytıp ola, muzakere ete bile, öz saifelerinde maqaleler basa bile, tama-tama ise göl ola bile.

 

 

Zarema İbraim

“Avdet” halqnıñ evine Qırımğa qaytqan soñ birinci gazetasıdır. Birinci sanından gazeta saifelerinde farqlı saalarda haqlnıñ ayatı kösterile: er sanı qırımtatarlarnıñ tili, meskeni ve yerleşüvi ile bağlı meselelerini aça ve köstere. “Avdet” halqtan uzaq turmayıp, halq adından ve halq içün ayta. Gazeta episi qırımtatarlarnıñ yüreklerine tarih, adetler, tilni, bütün saalarda: siyaset, tarih ilim, edebiyat, sanat, muzıkada halqnıñ tarihını yapqan şahsiyetlerniñ adlarını yetkizmege tırışa.

 

 Rustem Halilov, jurnalist
“Avdet”niñ tarihı çiçekniñ ömürine beñzey. Devir-devir aça, yañılıqlarnen şaşıra ve quvandıra, soñra sakinleşe – nevbetteki açıluvına qadar. Öyle sade olmağan taqdirli ve 20-yıllıq tarihli gazeta içün bu tabidir. “Avdet”ni qırımtatarlar avdeti ve yerleşüvi tarihınıñ eñ tolu yılnamesi olaarq saymaq mümkün. Farqlı ülkelerde, renkli ve renksiz, farqlı vaqıtlarda ve farqlı qalınlıqta çıqqan yılnamesidir. Bugün “Avdet”ni qırımtatar gazetalardan eñ standart olmağan gazeta olaraq saymaq mümkün, çünki yañı sanı evelkisinden pek farqlana bile. Er seferi çiçekniñ hususiy qoqusı ola.

Leylâ Emir-Asan
 
Yıldönüm sanını azırlağanda, 20 yıllıq arhivini talil eterek, halqnıñ taqdirine pervasız qalmağan er birisiniñ gazeta üzerindeki işini körmek mümkün. Öz maqalelerinde milliy ğayeni şekillendirgen yañı müelliflerniñ peyda oluvı avdetniñ ve pekinmeniñ yañı devirinen bir kele.
Toprağımızda ikmet üküm sürgen vaqıtını tiklemek ıntıluvınen maarif esas olmaq kerektir. Gazeta bu içün eñ yahşı alettir, gazeta saifelerinde bizge degersiz misal berip, İ.Gasprinskiy maarifke hızmet etmege başaldı. Biz ise insanlarğa aqiqatnı yetkizip, aynı seviyede mesüliyetlimiz. İşimniñ bu tarafı özümni ömürge keçirmeniñ qısmıdır. Öz faaliyetini milliy areketniñ habercisi olaraq başlağan ve bugün de üzerinde aynı pervasız yaş kollektiv çalışqan gazetağa ait olmanı añlamaq pek degerlidir.

 

 Alim Aliyev, pro.mova ekspert kompaniyasınıñ analitigi

“Avdet” gazetasından öz zenaat yolumı başlağan edim. O vaqıt jurnalistika menim içün “terra inkognita” edi, amma, vaqıt keçken soñ, o menim içün hobbi oldı. Bu daa gazetada birlikte çalışqan yahşı kollektivniñ yardımı ile oldı. Şimdi, Lvovda yaşap ve çalışıp, gazetada qazanğan tecribeni sıq qullanam, bu yerde çalışqanlar ise menim içün yaqın insanlar oldılar.
Biz sıq-sıq gazeta saifelerinden oquyıcılarğa muracaat etemiz, amma bugün mediada çalışqan ya da çalışacaq zenaatdaşalrım-jurnalistlerge muracaat etmege ister edim. Jurnalistika – pek ince maddedir. Ve insan jurnalist olaraq adlandırılmağa istegende, cemaat fikirine nasıl tesir ete bilecegini añlamaq kerek, çünki bazıda doğru qullanmağan söz cemiyetteki raatsızlıqqa ketire bile. Onıñ içün öz zenaatdaşlarıma jurnalist mesüliyetligi, mutehassıs etik standartlar aqqında unutmamaqnı tileyim. Eminim ki, böyle etip er birimiz vatandaş cemiyetiniñ esasına öz issesini qoşıp olur.

SİZGE ürmet ile,                                      Biz