www.avdet.org

(Alim Tarpan)
Moskva Patriarhı Kirillnıñ Ukrainağa ziyareti siyasiy renk taşığanı añlaşıla. Rus pravoslavlar yolbaşçınıñ ziyaret programması esasen Qırımda keçti. Mında o Ukraina prezidenti Viktor Yanukoviçnen körüşti. Moskva patriarhiyanıñ qandıruvlarına baqmadan, Kirill Kiyev patriarhatınıñ Ukraina pravoslav kilsesine eziyet etmek içün keldi.
Körüşüvniñ başında Patriarh Ukraina Prezidentine Rus pravoslav kilseniñ eñ yüksek mukãfatı sayılğan Aziz ravnoapostol Kınazı Vladimirniñ 1 derece ordenini teslim etti. Devlet başınıñ matbuat hızmetiniñ bildirgenine köre, V.Yanukoviç bu mukãfatnen ‘ Ukrainada pravoslaviyenı qaviyleştirilmesine ğayret köstergeni içün ve 60 yıllığı munasebetinen’ taqdirlendi.
Ebette, prezidentniñ yübileyi- rüsiye qıymetlerine köre o qadar degerli mukãfat almaq içün olduqça nisbiy bir sebeptir. Kirill, belli olğanı kibi, Rüsiye Federatsıyasında prezident D.Medvedev ve baş-nazir V.Putinnen bir sırada eñ nufuzlkı üç insan arasına kire. Yani o öz vaziyetine köre sade ruhaniy degil de, milliy derecede siyasetçidir.
Meraqlı, bu mukãfatnı Yanukoviç Patriarhnıñ elinden degil de, D.Medvedev, ya da Putinniñ ellinden alsaydı, cemaatçılıq buna nasıl munasebet kösterir edi aceba? Fikrimce, onı tek ğarp ve merkeziy rayonlarında degil de, tuvğan cenüp- şarqta da añlamaz ediler. Er kes şaşıp qalır edi: ‘ Bu mukãfatnı nenen qazandı? . Demek, Ukraina devletiniñ başı diger memleketniñ siyasetçisinden mukãfat ala. Em de ne içün alğanı da pek añlaşılmay.
Belki de böyle etip, rüsiye tarafı öz menfaatlarına dair Yanukoviçniñ güzel munasebetlerini qıdıra. Menfaatları ise bir-Moskvada tanılmağan Kiyev patriarhatnıñ faaliyet dairesini sıñırlamaq. Bundan da ğayrı, Ukrainada Kirillni taqdim etken mitropolit Vladimirniñ sağlığı olduqça zayıftır. Bunu er kes köre bilir: Mopskva Patriarhatnıñ ukrain kilsesiniñ başı ayaqlarını zornen köterip yüre ve zornen de laf ete.
Aynı zamanda da çezilmegen meseleler bayağı toplandı. Olardan esası- bazı yepiskoplarnıñ kiyev patriarhatından moskva patriarhatına keçüvi. Aytalar ki, böyle laflar keçken sene rus kilsesiniñ Ukrainağa ziyaretinden soñ başlap, yañı prezident saylanılmasınen faalleşti. Vladimir öz unvanından dolayı özü qarar berip olamay, bu iş ise bayağı kergindir.
Bundan da ğayrı, Kirillniñ ziyaretini Qırımğa Rüsiye Federatsıyasınıñ baş-naziri Putin ve Moskva başı Lujkovnıñ ziyaretleri kontekstinde baqılması kerek. Kerçekten meraqlı bir vaziyet- öyle qısqa vaqıt içersinde o qadar rüsiye memurları bir yerde toplaştı. Lujkovdan Ukrainada non-grat şahsiyeti statusı alınğan soñ öz çıqışlarında özüni daa yüzsiz kösterdi. Evelden er köşeden Aqyar- ‘rus şeeri’ qıçırıp yürse, şimdi ise bütün Qırım –‘rüsiyeniñki’ dep tasdiqlay.
Rüsiye oppozitsıyası ve demokratik meyilde olğan ziyalılar artıq şamata köterler: Yanukoviç ve Putin Yaltada 24 iyülde Qırımnı Rüsiye berilmesi aqqında añlaşalar.
‘ Bu pek havflı bir köstergiçtir, çünki quzğunlar ekseriyetnen leş olğan yerde toplanalar. Böyle quzğunlar bir yerde toplansa, demek birisini çökeçekler. Bu sefer ğaliba Rüsiyege tek Aqyarnı degil de bütün Qırımnı berilmesi aqqında qarar berecekler.’- dedi rus oppozitsıyasınıñ erbabı Valeriya Novodvorskaya.
Ebet, Rüsiyenen strategik işbirlikniñ telükesi bar, amma meseleni o qadar qabartmaq da keregi yoq. Putin, zaten Kirill kibi, Yanukoviçnen Qırımdan ğayrı başqa mevzularda da qonuşa bileler.
Rüsiye tarafı içün Ukraina özüni SNGnıñ islãhı esnasında nasıl alıp baracağı meraqlıdır. Bu yönelişte iş endi başladı. Gurcistan birleşmeden endi çıqtı, Belorusiye Kremlniñ ‘dostane’ siyasetinden dolayı aman-aman çıqacaq vaziyette. Kremlde şunı añlaylar ki, Yanukoviç ve Lukaşenko arasında munasebetler, Kremlnen munasebetlerine nisbeten daa işançlıdır. Yanukoviçniñ yubileyinen bağlı Livadiyadaki resmiy olmağan toplaşuvğa SNG memleketleriniñ prezidentleri keldiler. Bu da Minsknıñ mevamını numayış etti.Qırımda Lukaşenko ve M.Saakaşvili gizliden körüşkenleri belli. Lukaşenkonıñ aytqanına köre, bu körüşüvniñ teşebbüsçisi Saakaşvili oldı. Prezidentler öz memleketlerindeki vaziyetleri aqqında haberlernen paylaştılar.
Minsk ve Moskva arasında munasebetler NTV rüsiye kanalından Lukaşenkonı tenqit etken ‘Krestnıy batko’ filmi kösterilgen soñ daa beter kerginleşti. Qarşılıq olaraq, belorüsiye TV Mihail Saakaşlvilinen intervyuni kösterdi.Moskvada bu areketlerni dostane dep saymadılar. Yani demek, rüsiyeciler Lukaşenkonı aqaretley bileler, amma Saakaşvilini belorüsiye kanalından seyir etmege olmay. Amma aslı da rüsiyeliler şunı añlaylar ki, SNG Belorüsiyesiz tam olmaz, Ukrainasız ise aslı boş yerdir. Birleşme sabıq sovet cumhuriyetlerini bir geopolitik meydanda bulundırğan bir küçtir.
Kiyev Avropa serbest ticaret Assotsıatsıyasınen añlaşma qurıp olğanı Kremlni qasevetke daldırdı. Belorüsiyege ise rüsiyeliler qorqmayıp basalar, çünki Minskniñ başqa yolu yoq: ğarpta oña ‘ Avropanıñ soñki diktatorı’ deyler.
Ukrainanıñ , Belorüsiyeden farq eterek, başqa bir çaresi bar- Avropa Birligine qoşuluv. Prezidentimiz, NATOdan red etse bile, Avropa Birligine kirüvni strategik vazife olaraq tanıttı, bu da kerçekleşe bilir.
Türkiyenen daa bir siyasiy teşebbüs bağlı ki, o da Kirillniñ Ukrainağa ziyareti nen doğrudan bağlıdır. Fevralde ‘Vlast’(‘Akimiyet’) rüsiye dergisi rüsiye diplomatı ile anonim intervyüni derc etti. Mezkür malümatta rüsiyeliler turkler arqalı Konstantinopol Patriarhından o, ayrı ukrain pravoslav kilsesini qabul etmemesini talap etkenleri aqqında laf yürsetile. Amma Moskva pravoslaviyanıñ birligi oğrunda küreşinde öz tarafında müsülman Türkiyeni nasıl etip celp etip olğanı aqqında bir şey bildirilmey. Ebet, anonim bilgiler biraz şübe doğura, amma bu bilgilerniñ yarısı bile kerçek olsa, moskva şübesiz özüni yahşı taraftan köstermey. Böyle ‘strategik’ ittifaqdaşlarından ne isteseñ beklemek mümkün. Böyle alda, V.Novodvorskayanıñ sözlerinde mantıq bar dep körüne. Yazıq ki....