www.avdet.org

Enver Uzunci
Yerli şuralar saylavları boyunca olacaq kampaniyada tehnologik yañılıqlar beklemege kerekmey. Elektoratqa tesir etme aletler aynı qalalar: açıq reklama, KİV gizli agitatsiya (“djinsa”), kompromatlar ve memuriyet resursnıñ qullanuvı. Çoqusı ştablarnıñ tehnologları saylavlarğa, belki, az adam kelecegi aqqında tüşünmege ya da aytmağa istemeyler. Protest etken elektorat kün-künden çoqlaşa, ve onı kelip, rey bermege mecbur etecek effektiv tehnologiyalar daa işlep çıqarılmadılar. “Antitehnologiyalar” çoqtan-çoq: tarifler köterilmesi, aşayt mallarğa fiyatlarnıñ köterilme perspektivası ve başq. Ebet, bunıñ episi şimdiki akimiyetke leke olur, amma oppozitsiya içün de bu zayıf argument, çüni olar yaqında özleri de akimiyet başında ediler. Bu malümat ile biz Qırım elektorat esnasında qullanılğan siyasiy faaliyetniñ usulları ve tehnikası aqqında oçerkler sırasını başlaymız.
1 Qısım. “Yaşayış dersleri”

Belli şair Yevgeniy Yevtuşenkonıñ sözlerine esaslanıp aytsaq, Qırımda piar piardan ziyade, amma siyasetçi siyasetçiden eksik. Bu, fikir yürsetmemizniñ üslübidir. Biz, eñ azdan soñki beş-altı yıl içinde böyle kibi ibarelerge alıştıq: “piar”, siyasiy tehnologiyalar, memurresurs, elektorat, reyting ve başq. Biz olarnı tüşünmeyip aytamız, sebep ile ve sebepsiz. Siyasiy tehnologlarğa er kesten çoq tüşti, çünki halq arasında olarğa “mordodel” (“yüzyaratıcılar”) dep aytalar. Siyasetçi şahsiyetten ve içtimaiy faaliyetniñ subyektinden televizion resimge çevirildi. Onıñ içün ştab şiyasetşınaslar strateglerden çoq imidjmeyker ve vizajist olalar.
Yerli şuralarğa şimdiki kampaniyanıñ elektoral alanı evelkilerden farqlana. İlk evelâ, geosiyaset ve makroiqtisadiyat hususiyetli (NATO, AB, ODK ve başq.) süjetler ekinci yerge keçeler. Majoritar okruglar boyunca saylanılğan namzetler “ebediy” meselelerge rastkelecekler – JKH, kirli soqaqlar, plâjlar. Ve, ebet, bütün bu “natürmort”nı Qırım içün müim olğan topraq meselesi tamamlacaq.
“Soyuz” partiyanıñ lideri Lev Mirimskiy bu tendntsiyanı vaqtında kördi. Qırım TV’de (Çernomorskaya TRK) “L.Mirimskiy ile yaşayış dersleri” leyha çalışmaqta. Lev Yulyeviç insanlarnı “öz aqları içün küreşmege” yardım ete. Aytqanları kibi, bu ğayeni oña amerikalı siaysiy tehnologlar berdiler, olarnı deputat büyük paralarğa işke aldı. Maqsad bir – konkurentlerden farqlı olmaq ve halq aqqında tüşüngenini “işte” köstermek. Böyle areket belli neticelerge ketire bile. Em de kommunal şaraitler içün ödeme boyunca subsidiyalar aluv sualleri bugün pek aktualdir.
Böyle tehnologiya içtimaiy sımarış sıñırlarına kire, amma ukrain medialarnıñ bütünley “şusterlaşma” fonunda öz effektivligini coya. TV’ge “Svoboda slova” (“Söz serbestligi”) programmasınıñ üslübinde yañı format kirsetken Savik Şuster öz özüne parodiya oldı. Ekspertler reyinglerni Şusterniñ programmalarına köre teñiştireler. Bu sebepten de siyasiy esnas daa ziyade teatrlaştırılğan. Vatandaşlar argumentirlengen çıqışlarnı degil de, qarşıda turğannı aqaretlemek, yenmek istidatını begeneler. İnsanlar içün mantıqlı ve argumentirlengen “yaşayış dersleri o qadar meraqlı olmazlar. Onıñ içün L.Mirimsikiy “dersler”den ğayrı iqtisadiy vaziyetniñ ağırlaşmasında kim qabaatlı olğanı aqqında da aytmalı.
L.Mirimskiy yanaşuvınıñ başq aqsanlıqları da bar. Eñ evelâ, o, mutehassıs jurnalist degil. Bunı onıñ kamera ögünde özüni tutıp olamağanı ve daa çoq şeyler köstere. Seyirci blokbaster seyir ete - L.Mirimskiyniñ jurnalist sıfatındaki “yaşayış dersleri”. Bunınen beraber onıñ siyasiy tehnologları bir qaç obraznı toplamağa isteyler: Yevgeniy Kiselövni, Leonid Parfönovnı ve Vâçeslav Pihovşekni. Bu, daa bir kere Lev Yulyeviçniñ ayatta nasıl olğanını yahşı bilgen onıñ siyasiy opponentlerinde külkü doğura.
Şusterde efirde qopqalarne kirli suv tökülip, bütün kirli çamaşırlar ortağa çıqarılsa, L.Mirimskiy, “halq çastına” quvanıp, şahsen ayat meselelerini qarıştırmağa mecbur. Böyleliken, o, “siyasiy işçi”ola. Meraqlı, bütün işni bir özü yapsa, bu ştabcılar ne içün para alalar.
Bir içkiniñ reklamasında öyle şiar bar edi: “İmidj – bir şey degil. Suvsağanıñ – er şey!”. Siyasette aksine: akimiyet istegi şahsiy renome ile yerine ketirmemeli. Aksi alda qalıplaşqan namından qurtulamazsın. Misal – Kiyev şeeriniñ başı Leonid Çernovetskiy, özüni paytaht nefaqacıları, afyoncılar ve başqalarnıñ menfatlarını qorçalağan insan olaraq kösterdi. Bunınen beraber “Menim aziz qartanamlarıma yardım eterim” ya da “Men ve qartanamlarım” kibi ibareler ayta edi. Bütün bular tez küfür sözlü folklornen süslenildi. Afyoncılarğa yardım etmesi ve sarğoş kibi alda vaazları sebebinden Çernovetskiy Lönâ-Kosmos lağabını qazandı. Böyleliknen, “halqqa yaqın olmaq” istegi menfiy neticeler ketire bile. Böyle usullar qullanıcığa qarşı çevirile bile.
Böyle usullarnı öz vaqtında bolşevikler işletken ediler, onıñ içün o, öz mantığını coydı. Nevbetteki malümatlarda biz zemaneviy kommunistlerniñ Qırım parlamentiniñ küneşi altındaki yer içün küreşte qullanğan usullarnı talil eterik.