www.avdet.org

Aqmescitte ceppar Akimovnıñ 100 yıllığı qayd etildi. Cuma künü qırımtatar milliy areketniñ eñ körümli ediplerinden Cebbar Akimniñ 100 yıllığı munasebetinen memorial tahtanıñ tantanalı sürette açılışı olıp keçti. Tahta Qırım devlet neşriyatınıñ sabıq binasınıñ divarında yerleştirilgen (Gorkiy soq., 5). Bu yerde Cebbar Akim 1933 senesinden 1941 senesine qadar çalıştı.
Tedbirde Qırımtatar Milliy Meclis reisiniñ birinci muavini Refat Çubar, Qırımda Ukraina Prezidentiniñ daimiy temsiliniñ muavini İbraim Mamutov, Qırım Yuqarı Şurasınıñ halqara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca daimiy komissiyanıñ başı - Remzi İlyasov, halqara munasebetler ve sürgün etilgen vatandaşlarnıñ işleri boyunca Cumhuriyet komitetiniñ reisi - Edem Dudakov, ‘Oquvpedneşir’ neşriyatnıñ müdiri - İbraim Çegertma, qırımtatar milliy areketniñ veteranı - Ayşe Seitmuratova, milliy areketimizniñ diger veteran ve iştirakçileri, qırımtatar sanat müzeyiniñ hadimleri, qırımtatarlarnıñ Vatanına qaytuv oğrunda küreşinde Cebbar Akimniñ safdaşları ve digerleri iştirak ettiler.

Cebbar Akimniñ 100 yıllığına bağışlanılğan merasimlerini ükümet seviyesinde keçirilmesi içün teşkiliy komitet meydanğa ketirilgen edi. İşbu komitetniñ yolbaşçısı olaraq Qırım Nazirler Şurasınıñ birinci muavini Aziz Abdullayev tayin etilgen edi. Cebbar Akimniñ ayatı ve faaliyeti aqqında ‘Vatanğa adalğan ömür’ adlı taqvimler çıqarılğan edi.

Refat Çubarov öz çıqışında halqnı birlikke çağırdı: ‘Fikirlerimiz farqlı olsa bile biz beraber olmaq kerekmiz. Biz epimiz Cebbar Akim istegenini arz etemiz - halqımıznıñ Vatanına avdeti, aqlarınıñ tiklenilmesi ve öz Vatanında kelecegini temin etilmesidir.’
‘Cebbar Akim ve onıñ safdaşları başlağan iş tarih deryasında batmadı. Qırımtatarlar Qırımğa qayttı. Bügün de biz mustaqil devlette yaşaymız. Ebette, qırımtatarlardan vatanına qaytıp olamağanlar da bar, amma men eminim ki, beraberlikte biz bütün meselelerni çezip olurmız.’ - dep qayd etti İbraim Mamutov.
İbraim Çegertma ise 1939 senesi Cebbar Akimniñ reberliginde ‘Qırımdevletneşir’de derc olunğan kitapnı taqdim etti.


‘Biz mıtlaqa Qırımğa qaytarmız. Belki de siz aqlı ediñiz, ve men bir vaqıt Qırımnı körmem, amma bizim ballarımız, torunlarımız mıtlaqa Vatanlarına qaytır. Men ise tek soñki qorantanı mından ozğarğan soñ yolğa çıqarım, inşallah.’ Bu sözlerniñ saibi - qırımtatar milliy areketiniñ tesisçilerinden biri - Ceppar Akimovdır. Bugün, noyabrniñ 3-ünde Aqmescitte onıñ yuz yıllığı qayd etildi.
Hatıra aqşamı, ‘Namus’adlı qırımtatar aqsaqallar birliginiñ teşebbüsi ile teşkil olunıp, ‘Battal Çelebi’ musulman cemiyetiniñ odasında otkerildi.
Tedbir qırımtatar milliy areketiniñ iştirakçileri çıqışta bulunıp, Ceppar Akimov aqqında öz hatırlavlarını, onıñ ayatı ve faaliyeti aqqında ikâye ettiler. Ondan da ğayrı qırımtatar halqnıñ aqlarını qorçalağan qaramannıñ hatırasına dua oquldı.

Malümat: Ceppar Akim - oca, jurnalist, qırımtatarlarnıñ Vatanğa qaytuv oğrunda milliy areketniñ körümli erbabı 1909 senesi Tavriya guberniyanıñ Tuvaq köyünde dünyağa keldi. Pedagogika oquv yurtunı bitirip, öz köyünde oca olıp çalıştı, soñ ise Qırım MSSCniñ devlet neşriyatına işke davet etildi ve anda siyasiy bölüginiñ reisi oldı. Bir sıra rus tilindeki, şu cümleden Leninniñ de eserlerini qırımtatar tiline tercime etti. Cenk yılları Ceppar Akimov partizan areketinde faal iştirak etti, işğal etilgen Qırımda tarqatılğan natsıst rejimine qarşı kâğıtlarnı tertip ete edi. 1944 senesi aprel ayında, Qırım Qızıl Ordu tarafından alınğan soñ, o Aqmescitke qaytıp, ‘Qızıl Qırım’ gazetasınıñ muarriri oldı. 17-den 18 keçken gecesi, o yazıcı Seitümer Eminnen beraber nevbetteki sanını çıqarmaq içün neşriyatqa ketken vaqıtta sovet askerleri tarafından toqtatılıp, bütün qırımtatarlarnı toplağan yerge alıp ketirildi. Ceppar Akimniñ qorantası Bekobad şeerine köçürilgen edi ve anda o öz soñki yıllarını da keçirdi. Ceppar Akim qırımtatar milliy areketiniñ peyda olğanından başlap pek faal iştirak ete ve bu sebepten de bir çoq taqip ve cezalavğa oğratıldı. O 1972 senesi kommunistik fırqadan çıqarıldı, 63 yaşında olur eken, Taşkent şeer makemesi tarafından ‘sovet devlet qurulışını aqaretlegen’ vesiqalarnı tertip etkeni ve tarqatqanı içün qabaatlanıp, 3 yılğa apiske alındı.
Milliy arekette faal iştirakinen birlikte Ceppar Akim ilmiy-araştıruv işlerinen de oğraşa edi: rusça-qırımtatarca ve qırımtatarca –rusça luğatlarını tertip ete, qırımtatar tarih ve edebiyatı boyunca tedqiqatlar yapa edi. Hasta olıp, töşekte yatar eken ve artıq soñ künlerini yaşağanını bilip, Ceppar Akim milliy areket iştirakçilerini qabul ete, olardan haber soray ve soñ nasiat ve tevsiyelerinen paylaşa edi.

Esma Kasar
QHA