www.avdet.org

Тилимиз ве эдебиятымызнынъ зайыфлыгъы акъкъында чокъ макъалелер язылгъанына бакъмадан, о сааларда теракъкъият корюнмей. Аджеба, бунынъ себеби неде? Бойле вазиет якъын кечмиште башладымы, ёкъса эвельде де шай эдими? Хатырлагъаныма коре, мектеп талебеси чагъымдаки девирден базы малюматларны анъмагъа истейим. Шимдики вакъытта чешит газета, китап ве меджмуаларда айны бир сёзни чешит маналарда язгъанлары ве эллерине тюшкен мальземелерни де озьлериндже "тюзельткенлери" ичюн, бу макъалемнинъ сёзлери ве ибарелери мен язгъаным киби къалдырмаларыны риджа этеджегим. Япкъан хаталарыма озюм месюль олмагъа истейим.

Тилимизнинъ ве эдебиятымызнынъ кетишаты акъкъында дженктен эвельки языджыларымыз арасында да чешит мунакъашалар ола эди. Себеби: кичкене Къырымымызда шивелернинъ чокълугъы эди. Эсасен ялы бою ве чёль тараф шивелерининъ сёзлеринден бир эдебий тиль тешкиль этмеге къарар къабул этильгенине бакъмадан, шу шивелердеки ерли агъыз лехчелери озь сёзлерини эдебий тиль сафына кирсетмеге тырыша эдилер. Оларнынъ къыскъартылып къуллангъан сёзлери исе, эдебий тильге келишмей эди. Къалем саиби олып ишлеген адам анги мынтакъадан олса, озь лехчесининъ сёзьлерини къуллана тургъан. Шимдики вакъытта бу адет ойле илериледи ки, Акъяр мынтакъасынынъ къуллангъан чонтукъ сёзлерини дигер мынтакъанынъ муэллифлери де къулланмагъа девам этелер. Мисаллер ашагъыда бериледжеклер.

Дженктен эвельки девирде ГПУ-НКВД хадимлери девлетнинъ макътавлы эвлятлары олып корюнмек ичюн, къабаатсыз адамларны озьлерининъ ушакъларына тенкъит эттире ве эсабат ичюн шу заваллыларны я къапай, я да аттыра эдилер. Белли языджымыз Ыргъат Къадыр бир шииринде: "Айды, айды, айды душман авына" деп халкъны авламагъа чагъырса да, шу ушакълар: "О, Совет халкъыны душманнынъ авы ичине кирсетмеге чагъыра" – деп тенкъит эттиререк, заваллынынъ башына нелер-нелер кетирмедилер. Шимдики вакъытта тиль ве эдебиятымызнынъ меселелеринде чешит фикирлерде олсакъ да, юреклеримизде къоркъу ёкъ. Озьбекистанда КГБ нинъ ушакълары олгъанлар, энди миллий меселемизни чезювнинъ къараманлары киби корюнмеге тырыша ве бу саада баягъы корюнелер.

Ишленген, кемалына кельген эдебий тиль олмагъанджек, энъ меракълы эдебий эсер биле къолайлы окъулып, леззет алынмаз. Зайыф язылгъан эсер исе, окъуйыджыны темелли сувундырыр. Ойле олгъанда, башта тилимизни бир низамгъа къоймакъ керекмиз. Бу меселенинъ устюнде тильджилеримиз йигирми йылдан зияде огърашалар, ич бир шей денъишмей. Я не япмакъ керек? Бу меселени бир сёз чезе биле. Огърашмакъ (копошиться) дегиль де, мешгъуль (заниматься) олмакъ керек эдилер. Я мешгъуль олмакъ неден ибарет? Тилимиз акъкъында бир мальземе чыкътымы, оны сувутмаздан талиль этмек алимлеримизнен оджаларнынъ боюн борджлары сайыла. Мен, Озьбекистанда яшагъан девирден берли, тилимиз акъкъында баягъы салмакълы макъалелер чыкъардым. Эписининъ сонъунда: "Мен ёл берген хаталарны тильджилеримиз газета саифелеринде тюзельтирлер де, окъуйыджылар тилимизни догъру огренирлер," – деп яздым. Бир тильджи сеслендими? Ёкъ. Эм сесленип оламаз. Чюнки онынъ бильги севиеси ашкяры оладжакъ. Базы окъуйыджылар: "Я токътамадан тиль огърунда курешкенлерини ве чешит къарарлар къабул эткенлерини язалар да," – дей билелер.

Ойле тюшюнгенлерге мен шойле джевап бере билем. Тильджилернинъ йыллар бою курешлери, сабын копюгине уфюрип огърашув сайыла. Ойле усулнен тилимиз ич бир вакъыт тюзельмез. Бу фикримни мен дефаларджа айттым, лякин онъа эмиет берген олмады. Энди, омюрге кечирильмейджек киби бир тетбир даа тюшюнип чыкъардылыр. "Янъы дюнья"да дердж этильген (01.04.2011 с) мальземеге коре, 21 азадан ибарет даимий арекет этиджи комиссия тизильген. Бутюн азалары халкъымызгъа белли, урьметли адамлардан ибарет. Араларында тильнен алякъасы олмагъан азалар да барлар. Бу сайыгъа юзь адам даа къошсалар биле, нетиджеси сыфырдан юкъары котерильмез. Бир тааджипли ери даа, учь газетамызнынъ редакторлары: Бекир Мамутов, Энвер Ибраимов ве Шевкет Кайбулла да кирсетильген. Татар тилинде чыкъкъан эки газетада айны бир сёз башкъа-башкъа язылгъанына коре, оларны сонъсыз давагъа давет этмек ичюн язылдылармы аджеба? Ёкъса, бу къурунты, олар эндиден сонъ тильни тюзельтмеге истегенлернинъ макъалелерини дердж этмемелери ичюн япылдымы? Бундан сонъ "Янъы дюнья" нынъ (24.06.2011с) алтынджы саифесинде, энди 24 аза Къырымнынъ чешит районларына тайинленгенлери берильген. Олар шу ерлерге баргъанда ерлилер: "Сиз озюнъиз тилимизни къайгъырып къач макъале яздынъыз да, къач сёзюмизни тедавийлеп озь ерине къойдынъыз?" – деселер, насыл джеваплар къайтарыр экенлер? Бойле суаллерни Румыниягъа тиль огретмеге кеткен оджаларымызгъа да бере билирлер, масхара олып къайтмаларына шубе къалмай. Диаспорада, фукъарелешкен олса да, озь деделерининъ тилини къулланалар. Биз озь тилимизни насыл хараплагъанымыздан оларнынъ хаберлери ёкъ.Узун лафнынъ къыскъасы: бу комиссия олю догъаджакъ баланы анъдыра. Козьбоявчюн тешкиляткъандырылгъан бу комиссия ич бир шей япып олмайджакъ.Бунъа окъуйыджыларымыз шаат олурлар.Тилимизни тюзельтип инкишаф ёлуна къоювнынъ учь ёлу бар.Биринджиси: бу вакъыткъа къадар ич бир шей япамагъан курешчилер пенсиягъа чыкъып раатлансалар, оларнынъ ерине кельген тазе мийлилер бир шейлер япа билирлер. Экинджиси: бу йыл университетни битирип оджа олгъанлар, даа бир тюрлю денъишиклик япамазлар. Оларнынъ эвлятлары я да торунлары тилимизни белли бир низамгъа къоярлар деген умютим бар. Онъа коре не къадар вакъыт кечеджеги белли. Учюнджиси: башта алимлеримиз тилимизнинъ инджеликлерини огренмеге башламакъ кереклер.

Базыда бизим муневверлеримиз тилимиз зенгин олгъаныны айталар. Шахсен мен бу фикирнен разы дегилим. Бизим тилимиз эсасен арап ве фарс тиллерининъ сёзлеринен зенгинлешти деселер, мен разы олур эдим. Чюнки насыл джумле къурсакъ, оларнынъ сёзлеринден файдаланамыз. Фаркъы шунда ки, о сёзлерни озь тилимизнинъ хусусиетлерине уйдурып аламыз. Арапча: сынф, аср, вакът, метн, дефн киби бир эджели сёзлер бизим тилимизде: сыныф, асыр, вакъыт, метин ве дефин киби эки эджели сёзлерге чевири-лелер. Оларда чокълукъ аффикси лар, лер ёкъ. Олар ракъамлар дейджек олсалар, эркам дейлер, несиллер энсал ола, рюкюнлер эркан киби къулланыла. Рюкюн сёзю бизде къулланылмай, лякин онынъ чокълукъ шекили олгъан эркан сёзюни бир бильмиримиз теркип ерине къулланмагъа башлады, ондан сонъ башкъалары да янъы сёз огрендик деп, ур-патласын девам эттилер. Рюкюн сёзю нуфузлы адам, ёлбашчы адам демек ола. Демек, эркан сёзю ойле адамларны анълата. Меселя, полкнынъ эрканы дегенде, шу полкнынъ командири ве муавинлери акъкъында сёз кеткени анълашыла. Шу полкта хызмет эткен аскер акъкъында сёз кетсе, полкнынъ теркибинде демек керек. Комиссиянынъ эрканы он кишиден ибарет демек, шу комиссиянынъ он ёлбашчысы бар демек ола.

Базыда тилимизнинъ зенгинлигине севинеджек оламыз ама, оны насыл бербат эткенимизнинъ фаркъына бармаймыз. Меселя, бизим язарларымыз русча почему сёзюнинъ татарджа олгъан ничюн ерине не ичюн, (для чего) ибаресини къулланалар. Базы бирлери даа бильмир олгъаныны косьтермек ичюн нечюн язалар ама, о да не ичюн манасыны бере.Тилимиз ичюн не къадар курешсек де, даа китапханенен кутюпханенинъ фаркъына бармаймыз. Кутюпхане окъуйыджыларгъа бильги алув менбасы сайыла. Онынъ теркибинде: китапхане, окъув ханеси, мемурхане, компьютер ханеси ве башкъа ханелери ола биле. Китапханесине кимсени кирсетмейлер. Башкъа ердеки китапханелер, китап тюканында, я да китаплар сакълы тургъан амбарда ола биле. Базы сёзлеримиз дегерсиз тюзельтилелер. Алгъанджек, кельгенджек киби фииллерни "тюзельтип" юксекче узунджа сёзлериндеки киби сыфат аффикслеринен язалар. Фииллердеки джек такъысы къадар сёзюнен денъиштириле биле ве ялынъыз джек киби языла. Меселя: алгъангъа къадар, кельгенге къадар шекилиндеки киби. Бу къаиде сыфатларнынъ джа, дже такъыларына келишмей. Чокъ хасталыкъларымыздан бири даа аладжагъым, келеджегим киби сёзлерни аладжам, келеджем шекилине чевирип, эдебий тилимизни таптап, ерли агъыз шивесине чевирювимизде ола. Бойле мисаллерни пек чокъ кетирмеге мумкюн. Шимдилик етер.

Базы адамлар чешит унванлар, шерефли адлар алмагъа къылт-къылт этип туралар. 1996 сенеси языджыларнынъ топлашувында Шакир Селим: "Учь эсли-башлы языджымызгъа Киевден бир де бир унван талап этмек керекмиз," – деди. Мен: "Манъа керекмей,"-дедим. О вакъыт кимсеге унван берильмеген эди. Шу меселе бу 2011 сенеси де котерильди. Мен кене: "Манъа керекмей," – дедим. Эгер мен яхшы эсер язсам, окъуйыджынынъ мемнюн олувы мен ичюн унван сайылыр деп тюшюндим. Эгер зайыф эсер язып да унван алсам, о меним виджданымны къырпалап турар эди. Тааджипли шей. Базы профессорлар ич бир тюрлю эдебий эсер язмайып, языджы адыны алмагъа талакъ къаттыралар.Аджеба, бу, озь-озюни ашалавмы, ёкъса сахте аднен юксеклерге котерильмеге истевми? Кечен макъалелеримде, тильбилим меселесинде профессорларымызнынъ зайыфлыкълары акъкъында язгъан эдим. О сёзлерни бир даа текрарламагъа аджет ёкъ деп саям. Чюнки эр бир язымызда сыкъ-сыкъ расткельген хаталарны ич бир алимимиз тюзельтмегени окъуйыджыларгъа белли.

1944 сенеси мен орду сафындан бошатылып, Озьбекистангъа ёллангъан эдим. Халкъымыз кечкен махрумиетни мен де кечирдим. Шу йылы рахметли бабамнен аптемни дефин этмеге сыра тюшти. Кет-келелим, 1957 сенеси "Ленин байрагъы" газетамыз чыкъмагъа башлады. Шу йыллары мен миллетимиз Къырымгъа илле къайтар деп тюшюне ве тюканлар чёплюкке аткъан къалын кагъытларны джыйып, тилимиз акъкъында малюматлар язып къалдырувнен мешгъуль ола эдим. Биринджи повестим де ойле кягъытлар устюне химевий къарындаш парчасынен язылгъан эди. 1964 сенеси Ташкент университетининъ журналистика факультетине рус тилинден имтиан берип кирген эдим. Биринджи курсны битирген сонъ, амелият да корерим деп, "Ленин байрагъы"на ишке кирмеге бардым. Къабул этмедилер. Тилимизни даа менимсемеген генчлерни исе, озьлери чагъырып ала эдилер. Шай олса да, мен газетагъа макъалелер, шиирлер ве икаечиклер йиберип турдым. Анда чалышкъанлар, эллерине тюшкен мальземелерни тюзельтип басмакъ кереклер де. Демек, анда чалышкъан генчлер, мальземе ёллагъанлардан бильмир сайылалар. Бу мевзугъа бир мисаль кетирейим. Мен, дердж этильген икаечиклерни тенкъит эте тургъаным, лякин оларны басмай эдилер. Ялынъыз Абдулла Дерменджи, мен онынъ эсерини догъру тенкъит эткенимни айтып, макъалем басылмамасы ичюн меним разылыгъымны истеген эди. Сонъ мен, тенкъит меселесини ачыкъламакъ ичюн "Голь янында" адлы шииримни ёлладым. Аблязиз Велиев о шиирде келишмемезликлер тапып, ишлемем ичюн дёрт кере къайтарды. О вакъытта мектюплешювлер ола эди. О къайтаргъан сайын ишлеп ёлласам да, дердж этмеген эди. О шииримни 2000 сенеси чыкъкъан "Къатмер къадерлер" адлы джыйынтыгъымдан окъуй билесиз.

Бу дюньяда меракълы адамлар ола экен. Мен шеэрде сокъакъ бою кетем. Къаршымда бир адам тебессюмнен кельгенини корем де, мени биревге ошатты гъалиба деп тюшюнем. О догъру меним огюме келип: "Мерабанъыз Рустем агъа!" – дей. Биз ал-хатир сорашкъан сонъ, мен оны танымагъанымны айтам. О: "Сиз мени танымайсыз, мен райондан кельдим. Мен сизни телевизорымда корип, газеталарда макъаленъизни окъуп билем. Алла сизнинъ сагълыгъынъызны берсин де, ойле яхшы шейлер яза беринъиз," – деди. 18 майыста бир корюмли къадын манъа бакъып тургъаныны эслеп, башымны кенаргъа бургъанымнен, о: "Рустем агъа, сиз мени танымайсыз ама, мен сизни пек яхшы билем. Сиз киби адамларымыз чокъча олгъай эди, орталыкъта чёр-чёплюк толу" – деген эди. Бойле мисаллерни чокъ кетирмеге мумкюн. Лякин бу дюньяда ялынъыз мераметлик дегиль де, зорбалыкъ да укюм сюре экен. Бунъа да мисаль кетирейим.

Мен рус тилинде макъале язып, "Полуостров" газетасында бастырмакъ ичюн Айдер Эмировгъа бердим.О:"Рустем агъа, сиз джаильдже язасыз.Татарджа язсанъыз, озюмиз терджиме этер эдик,"-деди. Озь тилимизде де язып бердим ама, кене басмады. Энди озю джаилликке огъраса керек.

Мен тилимизни къайгъырып, озь парама "Къырымтатар эдебий тилини огренеджеклерге ярдым" адлы китапчыкъ чыкъараракъ, тильнен мешгъуль олгъанларгъа бедава таркъаткъан эдим. О китапчыкъта да меним хаталарымны газеталарымызда тюзельтмелерине риджа эткен эдим.Кимсе сесленмеген сонъ, тасиль министрининъ биринджи муавини В. Каврайскийге мураджаат этип, шу китапчыкъны чокъ микъдарда чыкъарып, мектеплерге таркъатмакъны теклиф эттим. О манъа: "Яхшы иш туткъансыз ама,сонъундан сизнинъкилер мени къабаатламамалары ичюн, башта тильджилеринъизге музакере эттирейик," – деди. Мен ондан: " Бизимкилернен сиз анълашып оламайсыз. Себеби неде аджеба?" – деп сорадым. О, джевабында: " Сизнинъкилерни бильгисининъ севиесине бакъмадан котере берелер, оларнынъ эллеринден ич бир шей кельмеген сонъ, къабаатны кимге юклемеге бильмейлер,"-деген эди. О бу сёзлерни меджазий манада айткъандыр беллеген эдим ама, тильджилер топлангъан сонъ, олардан энъ бильмир бир нефери: " Биз талебелерге янълыш олса да баягъы сёзлер огреттик, энди о сёзлернинъ догъру шекиллерини огретип талебелерни къыйнайыкъмы?" – деген сонъ, Каврайскийнинъ сёзлерине инандым.

О вакъыт шу меселе чезильмеген сонъ, мальземени Исмаил Керимовгъа берип, озюнинъ тильджи оджаларынен музакере этип бир къараргъа кельмелери авале олунгъан эди. Арадан эки ай кечкенджек манъа ич бир шей айтылмагъан сонъ, Керимовгъа озюм бардым. О: "Оджалар озь фикирлерини язмагъа истемейлер ама, бир оджа язды," – деп элиме эки табакъ кагъыт туттырды. Оны язгъан оджа энди вефат эткени ичюн адыны язмайджагъым. Керимовгъа: "Я озюнъиз ничюн язмадынъыз?" – деп сорадым. "Мен онынъ такъририни окъудым, онынъ фикирлеринен юзь файыз разым." – деп джевапланды о. Эвге къайткъан сонъ шу такърирни окъудым ама, сачларым тикленди десем ялан олмаз. Меним китапчыгъым биринджи арифинден сонъки арифине къадар янълыш, ич бир шейге кечмей, озюм исе тиль бильгиси джеэттен пек алчакъ севиеде экеним. Мен меселени сувутмадан, онынъ эр бир джумлесини талиль этип бир макъале язып, газеталарымызгъа кеттим. Рефат Ахтем бир кереден басмайджагъыны айтты, Аблязиз Велиев де басмайджагъыны бильдирген сонъ, "Маарифчиге" берип бастырмамны тевсие этти. Меселени мен анда анълаткъанда, Сафуре ханым пек тааджипленип: " Насыл ола да бойле мальземени басмадылар? Биз мытлакъ басармыз" – деди ама, эки айдан сонъ, басмайджакъларыны бильдирдилер. Себеби бельгисиз.

Тилимизнен мувази (параллель) оларакъ, эдебиятымызны да къайгъырмакъ керек олгъанына исбат керекмей. Юкъарыда айтып кечильгени киби, зайыф тильнен язылгъан энъ меракълы несир биле окъуйыджыны сувундыра биле. Бизде тильджи ве эдебиятчылар арасында юксек унванлылыр барлар.Тааджипли шей.Бизим тилимизде о къадар хаталар бар, оларны алимлеримиз биле корьмейлер.Эдебиятымызда да эдебий хусусиетлерден четлевлер бар. Оларны да юксек унванлы языджыларымыз корьмейлер. Бизим языджыларымыз арасында эки академик олгъаныны чокъ киши бильмейдир. Нуззет Умеров ве Аблязиз Велиев не вакъыт, анги академияда къач йыл окъудылар да насыл имтианлардан кечип академиклер олгъанларыны мен бильмейим. Озьлери айткъанларына коре, олгъанлар иште. Языджылар чешит тюрлю олалар.Акъикъий языджы насыл менбалардан файдаланса файдалансын, эсас эсерини озь мийинден кечирип, меракълы адиселернен зенгинлештирип яза. Базы бирлери тарихий китаплардан алгъан малюматларыны бир низамгъа къойып яза. Даа биревлери газета ве меджмуада басылгъан малюматларны топлап, эсер чыкъара. Олар бир-бирлерининъ эсерлерине къыймет кесмектен аджизлер. Вазифеси муджиби къалем ишанылгъан адам эр даим озюни, мальземе бергенден бильмир сая. Нетиджеде мальземе нокъсанлыкъкъа огърай. Меселя, меним 1991 с. "Йылдыз"нынъ учюнджи номерасында Шевкъи Бекторе акъкъында чыкъкъан макъалем кереги киби чыкъарылмагъаны ичюн, оны 1995 с. №5-6 текрар чыкъарылгъан эди. Аблязиз Велиев меним макъалелеримни басмагъа истемегенини бильсем де, 1997 сенеси онъа узун бир макъале берген эдим. Арадан эки ай кечкен сонъ бир хабер алмагъа барсам, якъында татильге кеткен. Онынъ ерине къалгъан рахметли Юнус Къандым: "О манъа къалдырмады. Мен оны тапып мытлакъ басармыз," – деди ве "Янъы дюньянынъ" – 1997 сенеси №№ 35, 36, 37, 38 дердж этип чыкъарды.Яткъан ери нурлу олсын. 1999 с. Аблязиз манъа агъам Мемет Севдияр кечингенини айткъанынен, мен атеш ичинде къалгъан киби олдым. Маса башына отурып, козьяшларымны акъыза-акъыза агъама итъаф этип бир шиир яздым да, "Янъы дюнья" ве "Къырым" газеталарына алып бардым. Атешли юрегимнен язгъан "ЭЛЬВИДА, АГЪАМ" шииримни "Къырым" газетасы 12 июньде басып чыкъарды. Аблязиз Велиев тазиенаме янында, биревлер бир – къач куньден догъгъан куньлерини къайд этеджеклерини бильдирмекни о шиирден устюн корьди. Шиирни бегенмесе керек.

Сувда богъулаяткъан адамны къуртармакъ ичюн, онъа шу ан сувда батмайджакъ киби бир шей аталар. Бизим тилимиз ве эдебиятымыз батаяткъаныны корьген эки иш адамымыз къуртарув чарелерини корьмек ичюн,Эбазер Эмираджиев "Джан юректен" мукяфатыны, Ресуль Велиляев исе "Чобан-заде" адына мукяфатны тесис эттилер. Алла оларгъа узун ве бахтлы омюрнен бирге къазанчларыны арттырсын! Лякин бу меселеде бираз келишмемезлик бар. Мен "Бекир Чобан-заде" конкурсына, дилетантларгъа дарбе оладжакъ киби, тиль огреткен китапчыгъымнен, миллетимизнинъ тарихы акъкъындаки поэмамы ёллагъан эдим. Оларгъа къыймет кесильмеген эди. Чюнки оларнынъ манасыны ве къыйметини анълагъан адамлар тапылмагъан. Башкъа ич бир конкурста иштирак этмемеге къарар алгъан эдим. Телевизор бакъкъан сайын, тедавийленмеге мухтадж олгъан балачыкъларымыз акъкъында айтылгъан лафлар, манъа мураджаат эткен киби келе эди. Шу сабийлерге бир ярдым этейим деп, конкурскъа сонъки романымны ёлладым. Эр бир языджы озюнинъ эсерине юксек къыймет кесюви табий меселе ама, меним романымны рус тилине терджиме эттирмеге биле джошкъанлар олгъанлары ичюн къыймет кесилир беллеген эдим. Он еди мальземеден он бешини сайлап, алтысына мукяфат бергенлер. Ляйыкъ несир эсер тюшмегени ичюн, о мукяфат кимсеге берильмеген.Меним романым эдебий эсер сайылмагъан. Ойле олгъанда, шу мукяфатны сакъат балачыкъларымызны тедавийлевге ёлламакъ керек эди.

Конкурскъа тюшкен мальземелернинъ ич бирине леке ташламагъа истемейим. Олар эписи белли бир къыйметке дегерлилер. Лякин, шу конкурсларнынъ эсас макъсады тилимиз ве эдебиятымызны терен юкъудан уянтмакътан ибарет дегиль эдими. Къырымтатар тилинде язылгъан ве ич бир тильджи онда нокъсанлыкъ тапмагъан, тилимизни бир кереден белли бир дереджеге котериледжеги ачыкъ-айдын корюнген эсер мукяфат комиссиясынынъ дикъкъатыны джельп этмеюви шашыладжакъ киби дегильми? Ёкъса бу комиссия энди татар тилини татар мектеплеринде поляк тилинде алынып барылмасыны ляйыкъ корьдилерми? Базы адамларымыз "заграничный" шейлерни пек бегенелер. Москвалы Александр Горяинов рескомнацнынъ парасына чыкъаргъан "Догъру язамыз" китапчыгъы анги мектеплерде огрениле экен? Эбазер Эмираджиев Шемьи-заде адына олгъан конкурсны акъикъатен джан юректен алып барды. Айше Кокиева биринджи мукяфатны алмасынен, дигер эсерлернинъ къыймети эксильмеди де. О, Закир Къуртнезирге ве Сервер Бекирге рухландырыджы мукяфатлар берген сонъ, "Яшлар шурасына"да он бинъ гривна ярдым берди. Эбазер эфендинен Ресуль эфендининъ дёнюшлери арасында буюк фаркъ бар. Меним фикримдже Ресуль эфенди тиль ве эдебият меселелеринде зайыф олгъаныны дуйгъан, юксеклерге тырмашмагъа истегенлер, онынъ парасындан файдаланалар ве ап береджеклери ерине шап берелер. Ресуль эфендиге самимий тевсием: шу комиссиясы элине алмагъа биле истемеген эсерлерни окъуса, этрафында кимлер долангъаныны билип иш тутар. Алла эписининъ сагълыкъларыны берсин.

Бу макъалемни окъугъанлар меним вазиетимни анълагъандырлар. Мен йигирми йылдан зияде вакъытта тилимизни бир низамгъа къоймакънен мешгъуль олгъанда, меним бир хатамны тюзельтамагъан дилетантлар, тиль бильгиме ве эдебий фаалиетиме къыймет кесювлерине пек ынджынмайым. О марифетлерге алыштым. Сакъат эвлятчыкъларымызгъа ярдым берип оламагъаныма да пек ынджынмайым. Мераметли, темиз юрекли адамларымыз чокъ. Олар ярдым этерлер. Мени ынджынткъан бир шей олса, о да, бу макътавлы дилетантлар миллетимизни джаиллик батакълыгъына тартып, миллетнинъ гъайып олувыны якъынлаштырувлары ола. Мен "Йылнаме" адлы поэмамнынъ эпиграфы оларакъ шу сёзлерни язгъан эдим. О фикирим кет-кете тасдикълана.

Келе бизге гъаддарлардан,

Эр бир тюрлю яманлыкъ.

Эки юзьлю татарлардан,

Халкъым корьмей аманлыкъ.

Рустем Муедин