www.avdet.org

Qanunnameniñ qarar ve mündericesi insan ve teşkilâtlarnıñ aqlar ve menfaatlarını keyfiyetli seviyede musaade ete. Bizim qanunlarımız qusursız olmasa bile, olduqça açıq-aydın yazıla. Amma buña baqmadan Ukraina mahkeme tecribesinde vatandaş aqlarını qoruv saasında er bir etapında bir çoq bozuv bar ki, olar da konstitutsiyada qoyulğan temel printsiplerden - qanun üstünligi printsipine riayet etilmegenine işaret ete. 
Bunıñ misali olaraq, er keske tanış olğan elektrik energiyanı teslim etken teşkilâtı (‘Krımenergo’) ile munasebetlerni ketirmek mümkün. Çoqusı allarda sebepsiz olğan çoq biñli ştraflar içün bu teşkilât vatandaşlar yüzünde aydut sıfatını qazanldı. Mahkemecilerniñ fikrine köre, bu teşkilâtnıñ rutbeli şahıslarınıñ aqsız areketlerine şikâyet ile mahkemege muracaat etmege olmay. 
Bir taraftan Ukraina konstitutsiyasınıñ 124 maddesine köre devlette bütün uquq munasebetleri mahkemege tabidir. Diger taraftan, Ukraina Baş mahkemesiniñ mahkemecilerge böyle kibi tartışmalarını nasıl tarzda baqılması kerek olğanını añlatqan tevsiyeleri bar. Bu yerde añlatma ve tevsiyelerniñ mündericesi Esas qanunğa qarşı çıqmamağa kerek olğanı aqqında sualler çette qala. Bunıñ neticesinde Ukrainada elektrik energiyasını teslim etken teşkilât tenqitten azat olıp, istegenini para cezasına oğrata bileler. Bu kimge kâr ete? - ebet de ‘Ukrenergo’ğa. Demek adaletimiz qanunğa binaen degil de, sımarışqa binaen.
Diger bir misalge dair. Topraqnen bağlı qanun munasebetleri öz tabiatında pek mürekkeptir, çünki bir çoq qanun ve akt ile idare etile ve bu yerde olarnıñ başı ve soñu yerli keñeşlerniñ qararları ola. Yazıq ki mahkemeler işni baqmazdan evel olarğa o oñaytlı ya da oñaytsız olğanına diqqat eteler.
Bunı Qırım musulman diniy idaresiniñ Aqmescit şeer akimiyetinen Cuma Cami qurulmasına ayırılğan topraq içün davası tasdıq ete bilir. Bilgeniñiz kibi, şeer şurasınıñ munasip qararı esasında Aqmescit devlet dağ hocalığından topraq damartası alınıp, kelecekte kirağa berilmesi içün ayırıldı. Amma kerekli vesiqalar azırlanılğan soñ şeer şurası berilmesi kerek olğan qararına qol tutmadı.
Mahkeme işi devam atken vaqıtta şeer şurası öz birinci qararını lâğu etip, bizim talaplarımıznıñ temelini yoq etti. Şimdi ise, mahkemeler Müftiyatnıñ davasını al etmege istemeyip biri-birine alıp bere oturalar.
Qanunlarnıñ maiyetine kelgende şunı aytmaq mümkün: qanunlar ve normativ aktlar devletimizniñ demokratik cemiyetni qurmaq ıntıluvını qanunlar maliye amanlığına keder etmegen vaqıtta akis ete.
Bu meselenen bağlı semetdeşlerimizge yaqın olğan bir sıra munasebet yer almaqta. Meselâ, qırımtatar Özbekistandan qaytar eken, sürgünlik vaqtında ve tap qart qartanalardan saqlanıp qalğan Qurannı alıp kele. Amma bu kitap Ukraina sıñırlarında tarihiy degerlik sayılğanını ve onı deklaratsiyağa kirsetmek kerekligini bilmey. Neticede gümrük bu aile degerlikni tutıp ala ve onı qaytarmaq imkânı er alda tapılmaz. Ve böyle kibi allar sıq-sıq yer almaqta. Aman-aman vatanına qaytqan er bir qırımtatar qorantası olarnıñ aqlarını bozulmasınen rastkele. Bir taraftan sanki özleri qabaatlılar, amma başqa taraftan ise, bu aqta munasip strukturalar kerekli derecede çalıştılarmı?
Bu kibi vaziyetlerge yol bermemek içün, mence, diger memleketlerdeki bizim semetdeşlerimizge vatandaşlıqnı aluv, qayd oluv, gümrük munasebetleri saasında Ukraina qanuncılığınıñ talapları aqqında haber etüv yollarını qaviyleştirmek kerek.(misal olaraq, qanuniy bülleten neşir etmek, ya da internet saytını meydanğa ketirmek). Semetdeşlerimizniñ bir çoq problemini ortağa çıqarğan sebebi - ebet de munasip qanunnıñ olmağanıdır. Bunı biz çoqtan berli Ukraina parlamentinden talap etemiz. Bugün-de-bugün devlet organları aman-aman özcesine areket etmege mecbur, böyle vaziyet ise qabarcılıq yol aça.
İnsanlar ihtisaslı yuridik hızmetlerni almaları pek müimdir. Aqlarnı qoruma usulları da müşterilerge añlayışlı olmaq kerek. Bundan da ğayrı, insanlar nege irişmek istegenlerini bilgenleri de pek emiyetlidir. Mütehassıs problemiñizniñ maiyetini añlağanını, sizge añlaşılğan çezüv yollarını açıq-aydın şekilde teklif etilmesini körmeli.
Biz, adliyeciler, bizim mürrekep qanuniy sistemasınıñ hususiyetlerini közde tutaraq insanlarnıñ menfaatlarını qorçalamağa mecburmız. Onıñ içün, ayrı bir işniñ çezilüvinde bir-de-bir yeñişlerge irişilse, bu bizler içün büyük bayram ola.

Nariman Celâl sübetleşti.