www.avdet.org

 Camala “Avdet”ke Aqmescitteki kontserti, açıq köküsler ve futbol aqqında tarif etti.

- Aqmescitteki kontsertiñ Ukraina turuñdaki diger kontsertleriñden farqlı edimi?
- Menim içün Aqmescitteki kontsert turumda eñ eyecanlı edi. Kontsertte Server Kakura, Enver İzmaylov kibi, qırımtatar muzıkantlarımız, muzıka oquv yurtundan ocalarım, mektep dostlarım, doğmuşlarım, ailem, vatandaşlarım bar edi. Yaqın insanlar ögünde çıqışta bulunmaq daa ağır. Mahsus bu kontsert içün “For every heart” albomına kirgen yırlarnen beraber beş qırımtatar yırını azırladım. Em de yahşı muzıkant, akkordeoncı olğan babamı mennen çıqışta bulunmağa qandırıp oldım.

Ankaradan, qalplerimizni sıñırsızkeder ile sarıp alğan, qafalarımıznı inanmamaq alında tutqan qara haber keldi – 92 yaştaki Ahmet İhsan Qırımlınıñ yüregi uruvdan toqtadı. Aramıznı milliy areketimizniñ eñ körümli erbaplarından biri, Qırım ve onıñ asıl halqı-evlâdı çeçeklenmesini körmek daima arzu etken em de bunıñ üzerinde ömüri devamında usanmastan çalışqan, Türk-ukrain dostluq cemiyetiniñ reisi, soñki 24 sene içinde Qırım Türkleri Kültur ve Yardımlaşma Dernegi başı olmasını özüniñ eñ şerefli vazifesi, dep sayğan ateşin vatanperver ve büyük insan terk etti. Ahmet emce deşetli sürgünlik aqqında eşitkeninden başlap, soñ nefesinece qırımtatar halqınıñ milliy meselesini imkânı olğan yerde ve dairede qoymağa, añlatmağa, cemaatçılıqnıñ diqqatını oña celp etmege, munasebetini bildirtmege ve başqa areketler yapmağa tırıştı.

Soñki bir qaç yıl qırımtatarlar öz vokal ve muzıkal istidatını farqlı şoularda köstere ediler, bütün Ukrainağa özüni bildire ediler. “Novaya volna”da – Djamalanı, “Novaya zirka”da - Asan Bilâlovnı, “X-faktor”da Aziza İbragimovanı ve başqalarnı hatırlayıq. Yañı leyha “Golos krainı” qırımtatarlarsız keçmedi. Sevil Memetova er kesni ayrette qaldırdı. Sevil leyhada iştirak etkeni ve ondan soñ ayatı nasıl deñişkeni aqqında “Avdet”ke tarif etti.

O qayttı
Ağır olsa da yaşayım men...
Yaşamağa mecburım.
Amma bazıda tüşüme Vatanım kelse
Uyanmaq imkãnsız kibi körüne.
(Belli olmağan yapon muellifi. X asır)

Qırım. Muqaddes Ayuv Dağı. Ne içün muqaddesmi? Bu toponimniñ eki etimologik añlatması bar. ‘Ay u dağ’- ‘bu dağ muqaddestir’. Ve isterseñiz daa -‘Ayuv dağ’. Ayuv bu yerlerde yaşağan qabilelerde muqaddes ayvan sayıla edi. Nasıl olsa da, bu yerler muqaddestir. Söz kelimi, qırımlılarnıñ tilinde ‘dağ’ sözü em ‘dağ’ em de ‘orman’ demektir. Dünyada bu eki añlam bir söznen ifadelengen daa bir til belli. O da bulğar tilidir. Bu tilşınaslıq bilgiler nege kerek dep sorarsız. Cevabım şudır ki, bu sözden ‘Dağcı’ soyadı kelip çıqtı.

etno-yırcı, qırımda nam qazanğan artist

Muzıkağa sevgi maña balalıqtan aşlanıldı. Anam-babam muzıkanı pek seve ediler. Babam Qırım vatanperveri, halqımıznı, muzıkamıznı pek seve edi. O da öz vaqtında muzıka mektebinde oquy edi, amma soñra cenk başlanıldı...
Bir kün anam, meni bala bağçasından alğanda, babam maña pianino alğanını ayttı. Evge uçıp kete edim. “Lira” adlı beyaz kalvişalar ile büyük qara pianino. Men onı açtım, saqınıp klavişalarğa bastım, bir qaç notalarnıñ sesi çıqtı. Men ayrette qalğan edim.

Ressam, altın nağış ustası
Elime qarandaş alğanımnen artıq onı qolumdan tüşürmedim. Bala bağçasındaki dayamız maña-Gulka- ressam dey edi. Men tek ressamcılıqnen oğraşmağa istey edim. Evde büyük ağa ve tatamnı çekiştire edim, qarandaş uclarını keskinleştirmege rica ete edim.
Evelden 1 mayıs ve 7 noyabr künlerini iç sevmey edim. Ressam olaraq çeşit şiarlar, teşviq plakatlarını yazmaq, sovet iş odalarını süslemege avale ete ediler. Bu daa çoq icadtan uzaq, mehanik iş edi.
İşke sabır ve sevgini ana-babam aşladı. Anam fabrikada çalışa, babam zavodta. Yaşayışları ağır edi, sürgünlik vaqtında ekisiniñ ana-babası da vefat etti, olar ise öksüz qaldılar. Menim içün ana-babam er vaqıt nasıl çalışmaq ve yaşamaq kerekliginiñ canlı örnegi ediler.

Ramiz Netovkinniñ sanatı – halqnıñ em quvançını, em ficiasını körgen bir anda çalarğan evler ve azbarlar, - tayanç qıdırğan yüzüm çubuqları kibi, insanlarğa uzanalar, yaşayışniñ nazikligini tarif eterek, vicdanlı olmağa çağıralar. Allah ustağa büyük istidat ve Qırım dağlarınıñ ufuğı artına uçıp, Ramiz Netovkinniñ yarıq istidatını resimge qoymaq içün, qaytqan qanat bağışladı.
Ayder Aliyev
 

opera yırcısı

Özümi ne qadar hatırlayım, o qadar yırlayım. Evde bir şey yapqanda, er vaqıt yırlayım.
Balalıqtan özüme seyirci qıdıra edim. Qomşularımıznı çağırıp, meşğul olğanlarına baqamdan, özümi diñlemege mecbur ete edim. Olar ise sabırnen, men bütün bilgen yırlarımnı icra etmegence, diñlep tura ediler.
Yaramay muzıka yoq, er muzıkanıñ öz muhlisleri bar.
11 yaşında olğanda, opera yırcısı olacağımnı endi bile edim, estradağa iç bir vaqıt istemey edim.